DDA, czyli Dorosłe Dzieci Alkoholików, to osoby, które w dorosłym życiu często zmagają się z trudnościami w budowaniu bliskich relacji. W Polsce problem alkoholizmu dotyka wielu rodzin, a jego skutki widać także w dorosłym życiu dzieci wychowanych w takich domach.
Jako Swatka Anna od ponad 12 lat łączę ludzi w pary i pomagam im budować trwałe związki. Na przestrzeni lat trafiali do mnie klienci, którzy zmagali się z ranami zadanymi przez bliskich w dzieciństwie. Niekiedy polecałam im terapię, aby mogli odzyskać emocjonalną wolność i gotowość do wejścia w zdrową relację. Wiem, że wiele osób z DDA marzy o miłości, ale jednocześnie odczuwa lęk przed bliskością i zaangażowaniem. W tym artykule przybliżę, skąd bierze się ten lęk i co można zrobić, by go przezwyciężyć.
Zanim przejdziesz dalej, koniecznie przeczytaj poprzedni artykuł, w którym poruszam temat związków osób adoptowanych w dzieciństwie: Byłam adoptowana.
DDA i lęk przed miłością
Dorosłe dzieci alkoholików często nie miały okazji doświadczyć bezpiecznej, zdrowej miłości w dzieciństwie. Ich dzieciństwo było naznaczone brakiem stabilności, emocjonalnym chaosem i brakiem wzorców. W dorosłym życiu skutkuje to nieufnością wobec uczuć, trudnościami w otwieraniu się i budowaniu relacji.
Paradoksalnie wiele osób z DDA pragnie miłości bardzo mocno, ale każda bliskość wiąże się dla nich z ryzykiem zranienia. Dlatego czasem wycofują się z relacji, gdy tylko zaczyna się robić „zbyt poważnie”.
Typowe role i mechanizmy DDA w związkach
Psychologia wyróżnia kilka typowych ról, jakie przyjmują osoby z DDA w relacjach. Każda z tych ról to wyuczony mechanizm przystosowawczy z dzieciństwa, który miał pomóc przetrwać w chaotycznym, pełnym napięcia domu. Niestety, w dorosłym życiu te same mechanizmy mogą sabotować próby zbudowania zdrowej relacji.
Bohater
To osoba nadodpowiedzialna, perfekcjonista, która wszystko musi mieć pod kontrolą. W dzieciństwie pełniła funkcję „dorosłego w rodzinie”, opiekując się młodszym rodzeństwem lub nawet rodzicami. W związku może dominować, mieć trudność z delegowaniem i odczuwaniem przyjemności. Wewnętrznie często odczuwa lęk, że nie jest wystarczająco dobra i musi zasługiwać na miłość.
Błazen
Osoba, która rozładowuje napięcia żartem, ukrywa swoje prawdziwe uczucia za maską dowcipu i luzu. Humor pełni funkcję obronną, służy unikaniu konfrontacji oraz odwracaniu uwagi od bólu. W relacjach często bywa postrzegana jako niepoważna, niedojrzała emocjonalnie, co utrudnia głębsze zaangażowanie.
Niewidzialne dziecko
To osoba, która nauczyła się znikać, by nie sprawiać kłopotu i nie prowokować agresji. W dorosłości często wybiera samotność lub powierzchowne relacje. W związkach unika emocjonalnej bliskości, jest wycofana i niedostępna. Taki partner może wydawać się zimny, ale w rzeczywistości jest głęboko zraniony i pełen lęku.
Kozioł ofiarny
W dzieciństwie obwiniany za wszystkie problemy w rodzinie, w dorosłości często powtarza ten schemat. Wchodzi w relacje z osobami toksycznymi, często samemu prowokując konflikty. Podświadomie uważa, że nie zasługuje na zdrową miłość. Często doświadcza emocjonalnego rollercoastera i dramatycznych rozstań.
Wybawca
To osoba, która czuje się odpowiedzialna za dobro innych. W dzieciństwie mogła próbować ratować jednego z rodziców lub łagodzić konflikty. W dorosłości wikła się w relacje z partnerami, którzy potrzebują „naprawy”. Rezygnuje z siebie, własnych potrzeb, granic i tożsamości, by zasłużyć na miłość.
Warto pamiętać, że te role nie są wyrokami. Można je przepracować, uświadomić sobie ich źródła i nauczyć się budować relacje inaczej — w sposób dojrzały, świadomy i bezpieczny.
Emocjonalne blokady i powtarzane schematy
Wiele osób z DDA ma trudność z nazywaniem i wyrażaniem emocji. Dla części z nich okazywanie uczuć może być krępujące, nienaturalne albo kojarzyć się z czymś ryzykownym. W dzieciństwie emocje często były ignorowane, tłumione lub karane, więc ich wyrażanie nie było czymś bezpiecznym. W dorosłości skutkuje to emocjonalnym wycofaniem, niepewnością co do własnych uczuć i trudnością w komunikowaniu ich partnerowi. Może to prowadzić do sytuacji, w których druga osoba w relacji czuje się niezrozumiana, nieważna lub odtrącona, mimo że intencje są zupełnie inne.
Zdarza się też, że osoby z DDA powielają nieświadomie destrukcyjne schematy – na przykład wiążą się z partnerami, którzy są emocjonalnie niedostępni, przemocowi lub uzależnieni, przypominając tym samym rodziców z dzieciństwa. To tzw. mechanizm „znane = bezpieczne”. Choć takie relacje są trudne i bolesne, znane wzorce dają iluzję przewidywalności i kontroli, co w krótkim czasie może wydawać się bardziej komfortowe niż ryzyko budowania nowego, nieznanego modelu relacji.
DDA i konflikt w związku
Osoby z DDA mają trudność z konstruktywnym rozwiązywaniem konfliktów. Czasem reagują wycofaniem, innym razem agresją. Często towarzyszy im lęk przed porzuceniem, więc wolą same odejść, zanim zostaną zostawione. To powoduje wiele nieporozumień i zrywanych relacji.
Jednocześnie ogromnym wyzwaniem bywa też zbudowanie relacji z osobą z DDA dla partnera, który nie ma takich doświadczeń. Może on czuć się zagubiony, zdezorientowany reakcjami ukochanej osoby, które wydają się nadmiarowe lub nielogiczne. Trudno mu zrozumieć, że wycofanie, nadmierna kontrola czy unikanie rozmów nie są brakiem uczuć, ale próbą poradzenia sobie z lękiem i wewnętrznym chaosem. Partnerzy osób z DDA często potrzebują cierpliwości, empatii i edukacji na temat mechanizmów psychologicznych, które stoją za takimi zachowaniami. Dobrze też, by sami mieli przestrzeń do rozmowy i własnego wsparcia – również w formie konsultacji psychologicznej, jeśli tego potrzebują.
Czy terapia może pomóc osobie z DDA?
Terapia to jedna z najskuteczniejszych form pomocy dla DDA. Uczy rozpoznawania i regulacji emocji, budowania zdrowych granic i bezpiecznych relacji. Pomaga zrozumieć, że miłość nie musi boleć i że zasługujemy na nią niezależnie od przeszłości. To proces, który krok po kroku pozwala uczyć się nowych wzorców zachowań, reagowania i komunikacji.
W wielu przypadkach terapia nie tylko pomaga otworzyć się na nową relację, ale bywa też ratunkiem dla już istniejącego związku, który utknął w emocjonalnym impasie. Zrozumienie własnych mechanizmów, lęków i potrzeb może całkowicie zmienić dynamikę relacji i uratować więź, która wcześniej wydawała się nie do odratowania.
Nie jesteś sam_a. Jeśli zauważasz u siebie objawy DDA – sięgnij po pomoc. Terapia może być początkiem zupełnie nowego rozdziału. Warto!
DDA i droga do zdrowej relacji
Zbudowanie dojrzałego związku z osobą z DDA jest możliwe. Wymaga jednak samoświadomości, pracy nad sobą i często wsparcia terapeutycznego. Jeśli jesteś partnerem osoby z DDA – pamiętaj, że wiele z ich reakcji to mechanizmy obronne. Miłość i cierpliwość mogą wiele zdziałać, ale nie zastąpią terapii.
Zachęcam Cię do obserwowania mnie na TikToku i Instagramie, gdzie dzielę się praktyczną wiedzą o relacjach, budowaniu związków i psychologii miłości.
